ΟΜΙΛΙΕΣ-ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ 2009

1). ΣΑΒΒΑΤΟ 31/1/2009 και ώρα 18.00,  ομιλία του αρχαιολόγου -ερευνητή του University of Naples "Suor Orsola Benincasa" κ. Κωνσταντίνου Τζιαμπαση με θέμα «Campania Felix. Αρχαίες Πόλεις στην Σκιά του Βεζούβιου. Πομπηία - Ηράκλειον - Οπλόντις - Σταβία».

Ακολούθησε η κοπή της πίτας του συλλόγου.

Η ιστορία της περιοχής του Βεζουβίου και των Φλεγραίων Πεδίων καταδεικνύει ότι ο συγκεκριμένος χώρος, αν και χαρακτηρίζεται από υψηλή σεισμικότητα και ηφαιστειακή επικινδυνότητα, ήταν πυκνοκατοικημένος ήδη από την Παλαιολιθική Εποχή. Τον 1ο αι. μ.Χ., στην αυτοκρατορική ρωμαϊκή περίοδο ζούσαν στην Πομπηία 20.000 κάτοικοι, στο γειτονικό Ηράκλειο 10.000 κάτοικοι και αναμφισβήτητα, δεκάδες φορές μεγαλύτερος πρέπει να ήταν ο πληθυσμός της Νεάπολης (Neapolis), και του Παυσίλιπου (Puteoli).

Ο Στράβων αναφέρει ότι η ακτή μεταξύ Νεάπολης και Σταβιών φαίνονταν από την θάλασσα σαν μια ενιαία μεγαλούπολη εξαιτίας της πυκνής διάταξης των οικισμών. Σήμερα στην ίδια περιοχή ζουν 2.500.000 κάτοικοι. Με την αύξηση του πληθυσμού αυξήθηκε και ο παράγοντας «κίνδυνος».

Μόνο η σεισμική δραστηριότητα προκάλεσε στο πρώτο μισό του περασμένου αιώνα χιλιάδες θανάτους και ανυπολόγιστες υλικές ζημιές. Κι όμως η περιοχή αυτή εξακολουθεί να κατοικείται από ανθρώπους που συνεχίζουν να ζουν και να κτίζουν, παρά το γεγονός ότι οι ηφαιστειολόγοι έχουν ανακοινώσει μια επικείμενη έκρηξη μεγάλης κλίμακας.

Τι ήταν όμως αυτό που προκάλεσε λοιπόν το ενδιαφέρον του ανθρώπου για μια τόσο επικίνδυνη περιοχή τόσο στο παρελθόν όσο και σήμερα παρά τους κινδύνους; Η απάντηση είναι απλή: οι φυσικοί πόροι.

Κοιτάζοντας τον Βεζούβιο από την μια πλευρά και τη θάλασσα από την άλλη, ήδη, κατά την αρχαιότητα OL κάτοικοι της περιοχής ήξεραν πώς βρίσκονταν μπροστά σε ένα από τα πιο επιβλητικά τοπία της Μεσογείου: η γονιμότητα που προκάλεσε το ηφαίστειο, η γειτνίαση με την θάλασσα, το ήπιο κλίμα και κυρίως τα υδάτινα ρεύματα - μερικά από αυτά μάλιστα είναι ιαματικά ή αρκετά μεγάλα ώστε να χρησιμοποιούνται για μεταφορές συνιστούν ένα οικοσύστημα ιδιαίτερα ευνοϊκό. Αυτά οι Ρωμαίοι τα απέδιδαν με έναν απλούστατο όρο: Campania Felix.





Ένα ηφαίστειο nλικίας 300.000 ετών

Ο Βεζούβιος είναι ένα ηφαίστειο με δύο κορυφές, όπου το Όρος Σόμμα αντιπροσωπεύει ό,τι έχει απομένει από τον αρχαίο κρατήρα (καλντέρα), ενώ ο πραγματικός Βεζούβιος αποτελεί το πιο πρόσφατο τμήμα του. Η έκρηξη σε μεγέθη.

Το ηφαίστειο έχει ύψος 1281μ. Ο κρατήρας ελλειπτικού σχήματος έχει διαστάσεις 55Οx65Ομ. και βάθος 33Ομ. Το ορθογώνιο σχήμα των παρυφών του έχει διαστάσεις 10x8 χλμ. Ο θάλαμος του μάγματος πρέπει να βρίσκεται σε βάθος 5χλμ. Το ηφαίστειο χαρακτηρίζεται από εκρήξεις του λεγόμενου «πλινιακού» τύπου, που οφείλουν το όνομα τους στον Ρωμαίο συγγραφέα Πλίνιο τον Νεώτερο, ο οποίος και τις περιέγραψε.

Κάθε κύκλος δραστηριότητας αρχίζει με μια καταστροφική έκρηξη.
Τομές σε μεγάλο βάθος έως και 135Ομ. καταδεικνύουν μια αρχαία ηλικία περίπου 300.000 ετών. Πιθανώς το Όρος Σόμμα, όταν ήταν ακόμη ενεργό, ξεπερνούσε το σημερινό του ύψος.

Η αρχαιότερη γνωστή έκρηξη πρέπει να σχηματίστηκε πριν από 25.000χρόνια, ενώ ο Μεγάλος κώνος ή ο Βεζούβιος πρέπει να σχηματίστηκε πριν από 14.000 χρόνια. Ο τελευταίος άρχισε να σχηματίζεται το 79μ.Χ. και ολοκληρώθηκε το 1944. Από το 1631 ως το 1944 έχουν καταγραφεί τουλάχιστον 19 σημαντικές εκρήξεις, με έναν μέσο όρο περιοδικότητας 16 ετών.

Η τελευταία ορατή έκρηξη του Βεζούβιου, το χαρακτηριστικό σύννεφο καπνού που εικονίζεται στις παλιές κάρτες και φωτογραφίες της Νάπολης, έγινε το Μάρτιο του 1944.

Οι μύθοι με θέμα το ηφαίστειο

Οι αρχαιότεροι μύθοι της περιοχής του Βεζούβιου και των Φλεγραίων Πεδίων έχουν ως υπόβαθρο την ίδια την ηφαιστειογενή φύση της περιοχής και συχνά συνδέθηκαν με τον Κάτω Κόσμο.

Οι θερμές πηγές των αρχαίων είχαν συνδεθεί με τoν Πλυθεγεθόντα και τον Κωκυτό, τους ποταμούς των νεκρών, η λίμνη Αβέρνο είχε ταυτιστεί με τον Άδη και η λίμνη του Λουκρίνου με το έλος του Αχέροντα. Άλλοτε οι μύθοι εκφράζουν την αντίθεση με το ειδυλλιακό τοπίο της Campania Felix και δηλώνουν την εχθρική σχέση του ανθρώπου με τα ηφαίστεια, όταν αυτά είναι ενεργά. Έτσι σύμφωνα με τον μύθο ο Τυφώνας, που εξεγέρθηκε εναντίον των θεών και το σώμα του σε αποσύνθεση ανέδιδε φλόγες και οσμές θείου, βρίσκονταν κάτω από το νησί των Πιθεκουσών (της 'Ισκια), το οποίο κλονίστηκε συθέμελα και εγκαταλείφθηκε εξαιτίας μιας ισχυρής έκρηξης τον 50 αι. π.Χ.

Άλλοι μύθοι αφηγούνται ότι οι πρώτοι κάτοικοι της περιοχής πρέπει να ήταν οι Κιμμέριοι, οι οποίοι ζούσαν σε υπόγειες στοές και συντηρούνταν αντλώντας μέταλλα από τα έγκατα της γης, ενώ στα παράλια ζούσαν οι Λαιστρυγόνες, γιγάντια τέρατα που εκτόξευαν βράχους εναντίον των πλοίων του Οδυσσέα. Εκεί ήταν παγιδευμένοι οι Γίγαντες, μετά την ήττα τους από τους Ολύμπιους θεούς, και δονούσαν τη γη εκτοξεύοντας ογκόλιθους εναντίον του ουρανού στην προσπάθεια τους να απελευθερωθούν. Όλοι αυτοί οι μύθοι δηλώνουν ότι η περιοχή είχε κατοικηθεί από τους πανάρχαιους χρόνους.

To Gran Tour

Η Πομπηία είναι, σήμερα, το πιο κοσμικό κέντρο της αρχαιολογίας. Μπροστά στη γοητεία μιας επίσκεψης στην αρχαία πόλη δεν κατάφεραν να μείνουν ασυγκίνητες διάσημες προσωπικότητες όπως ο Μότσαρτ, ο Γκαίτε, ο Χάμιλτον, ο Γκαριμπάλντι, ο Τρότσκυ, ο Πικάσο, ο αυτοκράτορας Χιροχίτο, ο Γκέρινγκ, η βασίλισσα Ελισάβετ, η Ιγκριντ Μπεργκμαν, ο Γιώργος Σεφέρης και ο Κων/νος Καραμανλής, ο Μ.Χατζιδάκης αλλά και οι Χέλμουτ Κολ και ο Μπιλ Κλίντον αλλά και ο πρόεδρος της Ρωσίας Β. Πούτιν και ο γάλλος πρόεδρος Σαρκοζί.

Ήταν όμως η Πομπηία τόσο φημισμένη; Κι όμως όχι. Σήμερα είναι σχεδόν αδύνατο να το φανταστούμε, αλλά μετά την έκρηξη του 79 μ.Χ. και για τα επόμενα 1700 χρόνια είχε χαθεί ακόμη και η ίδια η ανάμνηση της πόλης, η οποία μόλις το 1748 άρχισε και πάλι να έρχεται στο φως.
 

2). Το Σάββατο 16 Μαϊου 2009 και ώρα 20.00 στα γραφεία του συλλόγου στο Μοναστηράκι του Δήμου Μυκηναίων θα πραγματοποιηθεί ομιλία από τον αρχαιολόγο κ. Χρήστο Πιττερό με θέμα : «Πυραμίδες της Αργολίδας».

3).

Η ξενάγηση στο αρχαίο Ηραίο έγινε από την αντοπρόεδρο του Συλλόγου μας, αρχαιολόγο κ. Ελένη Παλαιολόγου.

Η ομιλία με προβολή διαφανειών από το αρχαίο Ηραίο έγινε από το μέλος του συλλόγου μας, αρχαιολόγο κ.Δημήτριο Κούσουλα.

4). Το Σάββατο 28-11-2009 έγινε με επιτυχία στα γραφεία του συλλόγου "ΟΙ ΦΙΛΟΙ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ ΚΑΙ ΤΟΥ ΜΥΚΗΝΑΪΚΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ"  η ομιλία του κ. Ιωσήφ Κηρομύτη με θέμα : "Η Τεχνική των Μυκηναϊκών Κεραμικών".

   Ο ζωγράφος-αγγειογράφος Ιωσήφ Κηρομύτης μετά από 15-ετή έρευνα  ανακάλυψε τη διαδικασία με την οποία οι αρχαίοι Μυκηναίοι κατασκεύαζαν και διακοσμούσαν τα αγγεία τους. Χρησιμοποιώντας κατάλληλους πηλούς από την ευρύτερη περιοχή των Μυκηνών σε πρώτη φάση διαχώριζαν με καθίζηση σε νερό μέσα σε κατάλληλα δοχεία 3 στρώματα αγγειοπλαστικού πηλού: με χοντρούς κόκκους-με λεπτούς κόκκους- πολύ λεπτούς κόκκους (πούδρα). 

 Μετά τη ξήρανση ο λεπτόκοκκος πηλός χρησιμοποιόταν για τη κατασκευή του αγγείου ενώ η πούδρα για τη διακόσμηση. Ανάλογα με τον αριθμό των επαλείψεων τα σχέδια του καλλιτέχνη πάνω στο αγγείο μετά το ψήσιμο στο κεραμικό κλίβανο είχαν από ανοικτό χρώμα ως πολύ σκούρο-μαύρο. Οι Μυκηναίοι καλλιτέχνες επιτύγχαναν  να κατασκευάζουν αγγεία με πολύ λεπτά τοιχώματα και με εξαιρετικά στιλπνές επιφάνειες.

 Σημαντικό ρόλο στη κατασκευή των αγγείων έπαιζε η χρήση πυρήνα ελιάς ως καύσιμο υλικό στους κεραμικούς κλιβάνους (παραπροϊόν από την εξαγωγή του ελαιόλαδου - μία παραγωγική διαδικασία που έπαιζε σημαντικό ρόλο στην Μυκηναϊκή οικονομία).

 Ο κ. Ιωσήφ Κηρομύτης υποσχέθηκε ότι σε επόμενη ομιλία του συλλόγου θα δείξει πειραματικά τη διαδικασία κατασκευής των Μυκηναϊκών αγγείων και θα δώσει στους συμμετέχοντες τη δυνατότητα μαζί του να δοκιμάσουν να πλάσουν αγγεία και να τα διακοσμήσουν όπως το έκαναν οι Μυκηναίοι καλλιτέχνες.