ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΕΣ ΣΕΛΙΔΕΣ ΤΗΣ ΑΡΓΟΛΙΔΟΣ, ΑΡΚΑΔΙΑΣ, ΚΟΡΙΝΘΙΑΣ, ΑΤΤΙΚΗΣ
Ιωάννου Ε. Πέππα
Αθήναι 1990
Η κοιλάς Προσύμνης - Λιμνών.
Περιλαμβάνονται εις ιδίαν κοιλάδα, τα όμβρια αυτής απορρέουν προς ΝΔ.
Η Προσύμνη εις υψόμετρο (320 μ.) κατέχει το υψηλότερο σημείο ευρείας πεδινής λεκάνης.
Τοπωνύμια: Γράββα, Γαρδικιώτη, Μπαράκου, Λούτζα Σπέλμπι (επάνω σπηλιά) Πολιγές, Ματσουλιάϊ, Πλιάσσα, Κρίκες Βαρικεπρίχτι (είναι στενωπός), Βαθήκι, Γκρεμισόρα, Καλμπατζίκι Βελατούρι (εις την στενωπόν Αργολικής πεδιάδος - πεδιάδος Προσύμνης), Πετσάνη, Βίγλιζα (περιοχή Κανατά μεταξύ Μυκηνών - Προσύμνης).
Επώνυμα: Τσιλιγότης, Μερμίγκης, Δήμας, Μπινιάρης, Ζέρβας, Τρίκας, Ντίκας, Σκούρας, Γκότσης κ.ά.
Μνήμαι: Δεν διατηρούν ανάμνηση της πρωτέρας των κοιτίδος ενθυμούνται περιστατικά μόνον από την εποχή της Τουρκοκρατίας: ότι Τοΰρκος αγάς είχε έδρα εις Πουλακίδα (πρώην Πολακίδεζα) και ότι εις τον απελευθερώσαντα από ληστάς την αρπαγείσα κόρη του εδώρησε ένα βοσκότοπο, επίσης η εκκλησία του κοιμητηρίου του χωρίου Ίναχος (Πασά) εχρησιμοποιείτο ως Τζαμί, μη υπάρχοντος μιναρέ ο μουεζίνης ανέβαινε εις το και σήμερα υπάρχον κυπαρίσσι και έψαλε. Το τοπωνύμιο Πετσάνη αν δεν οφείλεται σε ανθρωπονύμιο μπορεί να έχει προέλευση από νότια Ήπειρο όπου: Πέστανη χωρίον α) 9 χλμ. ανατολ. του Τεπελενίου καί β) ομώνυμον 15 χλμ. ανατολ. Πρεμετής, γ) άλλο ομώνυμον 6 χλμ. ανατ. Ηγουμενίτσης δ) άλλο εις την περιοχήν Βερατίου και ε) εις την κάτω Μαλακάστρα.
Λίμνες (εις υψόμετρο 640μ.). Ευρίσκονται εντός λεκάνης περικλεισμένης υπό υψωμάτων. Παλαιότερα υπήρχε μεγάλο δάσος.
Τοπωνύμια: Μπότιζα, (Μπότα = χώμα), Κολονίτσα (θέσις περί τα 4 χλμ. προς Αγγελόκαστρο), Σέσια, Λακού - βίτσι, Μιγιό, Βλαχόλακα, Βελατούρι, Κοντρέλια (π.χ. ε καμ Κουντρέλι = το έχω μπροστά μου), Πούσι μάδ (το πηγάδι εις είσοδο του χωριού), Πύργος (περιοχή παρά το δυτικό άκρο του χωριού) εδώ κεραμικά μαρτυρούν αρχαίο οικισμό), Σκάρφισα (θέσις με κεραμικά μαρτυρεί άλλον οικισμό) Ίντορμπάρ (χεράδι χόρτα, όσα πιάνει το χέρι), Ράχη γκουρίτ, Ντάρδιζα, Μάλι-ι-ζι (Μαυροβούνι), μεταξύ Μπερμπάτι - Λίμνες περιοχή Γκούρι τσι γκιμόν, Λάκα σεσι μαδ, Σέσια, λάκα ρ' μ' ρ' (ρ' μ' ρ' = Βλάχος).
Επώνυμα: Πολλοί ενθυμούνται την πρωτέραν κοιτίδα τους και αναφέρουν διάφορες Πελοποννησιακές περιοχές. Ο πληθυσμός πρέπει να είχε αυξηθεί επί τουρκοκρατίας από διωκόμενους ίσως και την εποχή της Βενετοκρατίας λόγω Βενετικής προσκλήσεως Ίσως και μετά την δευτέραν Βενετοκρατία όταν οι καλλιεργήσαντες κτήματα Τούρκων της Πελοποννήσου εξεπατρίσθησαν λόγω επιστροφής των Τούρκων ιδιοκτητών: Τέλος το μεγάλο δάσος που μνημονεύουν ήταν ασφαλές καταφύγιων των διωκομένων.
Εκ των σημερινών κατοίκων οι Κορδαλαΐοι από τα Τρίκαλα Κορινθίας, oι Μελιταίοι από την Πουλακίδα, oι Νοταίοι από την ορεινήν Αχαΐα, ο Ρωμέσης από τα Αθίκια Κορινθίας, oι Κακουραίοι από το Κακούρι Αρκαδίας κ.λ.π. υπάρχει χωριό Ρωμέσι εις Ηλεία γεγονός πού προστίθεται εις πολλάς ενδείξεις ότι πληθυσμοί από Ηλείαν εισεχώρησαν εις Αργολίδα.
Ακόμη μνημονεύουν ότι εις θέσιν Κολονίτσα κατέφυγαν διωκόμενοι και εκεί ίδρυσαν συνοικισμό και εκκλησία.
Προέλευσις Λιμνών, Μπερμπατιού:
Λίμνες καί Μπερμπάτι.
Βενετική απογραφή του 1700 αναγράφει Μπερμπάτι (Προσύμνη) καί Λίμνες εις το Territorio Κορίνθου, μόνον δε Μπερμπάτι (Εύανδρον) εις Territorio Τριπόλεως 7 χλμ. Ν - ΝΔ της Τριπόλεως εις την παρυφήν της σήμερον αποξηρανθείσας λίμνης Τάκα επίσης εις την περιοχή της Κωπαΐδος 4 χλμ. Δ. του χωρίου Κάστρου (Τοπόλια) μεγάλη εδαφική έκταση χαρακτηρίζει το τοπωνύμιον Μπ' ρμπατ, η λέξη Μπερμπάτι είναι Τουρκική δάνειο εκ της Αραβικής και δηλεί, σκόρπιο, κ.α.
Επειδή τα τρία προαναφερθέντα τοπωνύμια υπάρχουν επί κυρίων οδικών αρτηριών της μεσαιωνικής Ελλάδος εικάζεται ότι είναι Τουρκικοί εποικισμοί εξ αρχής ή επί προυφισταμένων οικισμών την δεκαετία αμέσως μετά το 1460 όταν άρχισε να δίδει προνόμια εις τους Δερβενοχωρήτες ο πορθητής της Πελοποννήσου Μεχμέτ Β’.
Ο δε οικισμός Λίμνες μπορεί να προέρχεται από θέση 2,5 χλμ. νότια του Αδαμίου όπου προϋπήρχε οικισμός (υπάρχουν όστρακα, ευρέθησαν λύχνοι και αντικείμενα οικιακής χρήσεως) επί ισόπεδου οροπεδίου όπου τα λιμνάζοντα όμβρια απέδωσαν το μέχρι σήμερον διατηρούμενο τοπωνύμιο Λίμνες. Η φυγή προς τα δάση του Αραχναίου των αποίκων Λιμνών και μεταγενέστερα της Κολονίτσας (ή κατ' άλλους Κωδονίτσας) επειδή αναγράφονται εις την απογραφή του 1700 προκύπτει ότι θα έγινε προ του 1700.
Ένας γενικός χρονολογικός πίναξ των πολεμικών αναταραχών μπορεί να είναι διαφωτιστικός για τις Λίμνες και Μπερμπάτι
1500. Προ του τέλους του 15ου αιώνος oι Τούρκοι εγκαθιστούν Αμαρτωλούς και Δερβενοχωρίτες (Κ. Μπίρη, Έλ. Αρβαν. σ. 215)
1502. (;) Αρχή εξισλαμισμών
1540. Τέλος του Τουρκο - Βενετικού πολέμου ο Μοριάς εις χείρας των Τούρκων, εκπατρισμοί Αρβανιτών
1571. Η ναυμαχία των Εχινάδων. Επανάσταση εις Μακεδονία, Στερεά Ελλάδα, Πελοπόννησο (εις Επίδαυρο και Μάνη) και νήσους. Οι Τούρκοι επιβάλλονται, όμως αρχίζουν να αναγνωρίζουν πολλούς οπλαρχηγούς ως αμαρτωλούς.
1581. Επανάσταση από Χιμάρα ως την Μάνην, υπερισχύουν oι Τούρκοι.
1585. Με παρώτρυνσιν Πάπα καί Βενετών, επανάσταση εις Ήπειρο υπό τον Πούλιον Δράκον και Μαλάμον και εις Ακαρνανία υπό τον Θεόδωρον Μπούαν Γρίβαν. Επιβολή των Τούρκων.
1600. Επανάσταση εις Θεσσαλία υπό τον μητροπολίτη Διονύσιον. Τουρκική νίκη.
1611. Επανάστασις εις Ήπειρον υπό τον Διονύσιον μητροπολίτη. Τουρκική νίκη . Αύξηση των εξισλαμισμών. 1645. Τουρκοβενετικός πόλεμος
1647. Ο Βενετός ναύαρχος Ι.Β. Γριμάνι πολιορκεί τον Τουρκικό στόλο εις τον λιμένα Ναυπλίου, όπου είχε καταφύγει. Επανάσταση των Αρβανιτών Αργολίδος, επέκταση της επαναστάσεως εις την Πελοπόννησο. Οι Τούρκοι επιβάλλονται, εκπατρισμός από Μάνη και λοιπή Πελοπόννησο.
Συμπέρασμα:
α) Η εγκατάστασις των Λιμνιατών μπορεί να έλαβε χώραν ολίγον μετά το 1647 από τας Λίμνας Ν. Αδαμίου εγκατεσταθέντων εις υψόμετρο μεγαλύτερο, διότι χαμηλότερα προυπήρχαν oι Μπερμπατιώται. Την ιδίαν εποχή από το Χέλι Έρμιονίδος εγκατεστάθηκαν φυγάδες εις το Χέλι Αραχναίου
β) Το Μπερμπάτι δεν προσδιορίζει φυλή ή τόπο προελεύσεως αλλά είναι Τουρκική εγκατάσταση Δερβενοχωριτών.
Γενικά.
Περί τα 7 χλμ. Β.Α. του χωριού Λίμνες βρίσκεται ο αυχένας, απ’ όπου διαχωρίζονται τα όμβρια νερά δύο κοιλάδων:
α) της κοιλάδας "Μέγα ρεύμα", που κατέρχεται προς το χωριό Λίμνες καί β) τής κοιλάδας, που αρχίζει από την περιοχή του Αγγελόκαστρου και κατέρχεται προς τα χωριά Aγ. Ιωάννης και Αθίκια.
Κοντά στον παραπάνω αυχένα βρίσκεται το ύψωμα Βίγλα (παλαιά Βίγλιζα) με υψόμετρο 780μ.
Η κοιλάδα "Μέγα ρεύμα".
Οδός βατή σέ τροχοφόρα από Λίμνες προς Αγγελόκαστρο διασχίζει την κοιλάδα του "Μεγάλου ρεύματος" ως τον αυχένα "Μουσελίμι" απ' όπου εισέρχεται στην κοιλάδα του Αγγελόκαστρου. Στην κοιλάδα αυτή, κατά τη φορά της διαδρομής Λιμνών-Aγγελόκαστρου αξιοπρόσεκτα τοπωνύμια είναι η περιοχή "Τζέρο" που βρίσκεται 2 χλμ. πέραν των Λιμνών ενώ άλλα 2 χλμ. ανατολικότερα αναφέρεται το "Πηγάδι του Τζέρου" που είναι γνωστό και από το παλαιό δίστιχο:
"Στου Τζέρου το πηγάδι
ρίχναν oι κλέφτες το λιθάρι"
(Εδώ θα πρέπει να σημειωθεί ότι και δυτικότερα του χωριού Ελληνικού (πρώην Μπούμπα) εγκαταλελειμμένος σήμερα οικισμός ονομάζεται "Τζεράνι").
Τζέρο = φηγός, βελανιδιά".
Από τη θέση "Τζέρου πηγάδι" είναι εύκολη η μετάβαση
α) προς την Κορινθία, μέσω της κοιλάδας Αγ. Ιωάννη - Αθικίων,
β) προς την Αργολίδα, μέσω Λιμνών - Προσύμνης,
γ) προς το Σοφικό, μέσω του Αγγελόκαστρου και τέλος
δ) προς το άνω Αραχναίο (Σέσι μάδ).
Κατά συνέπεια τέτοια τοποθεσία - κλειδί της όλης περιοχής ήταν πρόσφορη για τους κλέφτες, όπως το μαρτυρεί και το δίστιχο. Πέρα του "Τζέρου" και λίγο προ του προαναφερθέντος αυχένος, όπου η θέση Μουσελίμι, υπήρχε ο οικισμός που έφερε την ονομασία Κολωνίτσα ή Κωδονίτσα. Οι Λιμνιώτες θυμούνται ότι εδώ ήταν οικισμός (καλύβες και Εκκλησία) διωκομένων. Συμπεραίνεται λοιπόν ότι ο οικισμός της Κολονίτσας είναι μεταγενέστερος του οικισμού των Λιμνών (πού ιδρύθηκε, περί το 1647 - 48) και πιθανότατα σύγχρονος του Αγγελοκάστρου, το οποίο, σύμφωνα με τεκμηριωμένη γνώμη, ιδρύθηκε περί το 1770.